گفت : * ( أَضاعُوا الصَّلاةَ ) * ، نماز ضايع كردند . * ( وَاتَّبَعُوا الشَّهَواتِ ) * ، و به دنبال شهوتها رفتند . گفتند : مراد جهوداناند كه از فرزند پيغامبران بودند ، نسب با ايشان داشتند و لكن سيرت ايشان نداشتند . مجاهد و قتاده گفتند : در اين امّتاند * ( أَضاعُوا الصَّلاةَ ) * ، يعنى نمازهاى فريضه رها كردند . عبد اللَّه مسعود و قاسم بن مخيمره و ابراهيم گفتند : اضاعت الصّلوة ، تأخيرش باشد از وقت خود . قرّة بن خالد گفت : يكى از جمله رعاياى ضحّاك نماز ديگر را تأخير كرد تا نزديك بود كه آفتاب فرو شود ، ضحّاك اين آيت برخواند و گفت : اگر كسى نماز خود رها كند بر من بهتر باشد از آن كس كه ضايع كند . * ( وَاتَّبَعُوا الشَّهَواتِ ) * ، مقاتل گفت : آناناند كه نكاح خواهر پدرى روا دارند و حلال گويند . كلبى گفت : مراد لذّات است و شرب خمر . مجاهد گفت : اين آنگه باشد كه قيامت نزديك رسد و صالحان امّت محمّد بروند تا جاهلان به زنا و لواطه مشغول شوند . ابو سعيد خدرى روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه : او اين آيت بخواند و گفت : اينان پس از شصت سال باشند از هجرت من ، و امير المؤمنين على - عليه السّلام - گفت : اين آنگاه باشد كه بناها بلند كنند و اسبان ( 1 ) منظور نشينند و جامه‌هاى مشهور پوشند . وهب گفت : * ( فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ ) * ، خلف شرّابون للقهوات ، لعّابون بالكعبات . ركّابون للشّهوات ، متّبعون للذّات ، تاركون للجمعات ، مضيّعون للصّلوات ، كعب گفت : در آخر زمان گروهى پديد آيند تازيانها ( 2 ) به دست گرفته به مانند دنباله‌هاى گاوان ، مردمان را به آن زنند ، آنگه اين آيت بخواند : * ( فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا ) * ، ايشان غىّ بينند ، و « غىّ » ، ضدّ رشد باشد ، يعنى ايشان راشد نباشند ، و « غىّ » بين خيبت و نوميدى بود ، يعنى از ثواب ابرار نوميد باشند . عبد اللَّه مسعود گفت : « غىّ » ، نام جويى است در دوزخ . عبد اللَّه عبّاس گفت : « غىّ » ، نام واديى است در دوزخ ، اهل دوزخ از گرماى آن پناه با خداى مىدهند . آن وادى براى زانى مصر است و شارب خمر مدمن ، و آكل ربا كه نزول نكنند از آن ،

--> ( 1 ) . چاپ شعرانى ( 7 / 424 ) : آشيان . ( 2 ) . تازيانها / تازيانه‌ها .